Opšte je poznata činjenica da se estonski kompozitor Arvo Pert divio muzici Bendžamina Britna, pa ne čudi kompozitorova posveta velikom uzoru. Delo je napisano 1977. godine kao elegija koja žali Britnovu smrt, i prvi je primer Pertove inovativne tintinabuli tehnike komponovanja, zasnovane na njegovoj percepciji i stvaralačkoj reinterpretaciji gregorijanskog pojanja. Stiven Ozborn, premijerno za našu publiku izvodi bravurozni Britnov Klavirski koncert iz 1945. godine. Ovaj atraktivni program zaokružuje jedan od favorita publike širom sveta, Dvoržakova Simfonija br. 8.
Stiven Ozborn nastupa umesto ranije najavljene pijanistkinje Jorum Son.
Iako je estonski kompozitor Arvo Pert (1935) najpoznatiji po svojoj sakralnoj muzici, Cantus in memoriam Benjamin Britten je svetovna kompozicija nastala 1977. godine povodom smrti britanskog kolege kojem se divio zbog jednostavnosti i čistoće njegovog stila. Instrumentirano za gudački orkestar i zvono sa samo jednim tonom, la, ovo ostvarenje je prototip Pertovog osobenog tintinabuli stila – njegovih mističnih doživlјaja ranih hrišćanskih napeva u čijem centru je oživlјavanje starih polifonih tehnika. Jednostavna melodijska ideja koja se oslanja na silaznu molsku lestvicu u formi specifičnog kanona predstavlјa osnovu ovog, inače, najpopularnijeg Pertovog dela. Izbor molske lestvice takođe upućuje na omaž srednjovekovnoj tradiciji – u tadašnjoj praksi umesto dura i mola, u upotrebi su bili modusi, od kojih je jedan bio i eolski, identičan sa današnjom molskom lestvicom. Partituru započinju i završavaju ispisani taktovi pauze. Tri udarca zvona objavlјuju smrt Bendžamina Britna. Dok pojedini instrumenti donose lestvični niz, drugi se fokusiraju na tonove iz trozvuka, a raznovrsne pojave teme završavaju se akordom sa pikardijskom – durskom tercom, kao još jedan primer stare tradicije.
Koncert za klavir i orkestar Bendžamina Britna (1913-1976) prvo je i jedino kompozitorovo delo u ovom žanru. Nastalo je 1938, a potom revidirano 1945. godine, što je uklјučilo zamenu trećeg stava. Britn je svirao solističku deonicu na premijeri prve verzije na Promenadnom koncertu Bi-Bi-Si-ja 1938. godine. Delo koje je posvetio kompozitoru Lenoksu Berkliju opisao je kao jednostavno i u direktnoj formi. Revidirana verzija je izvedena festivalu u Čeltnamu 1946. godine, a potom i u Rojal Albert Holu u Londonu sa Londonskim simfonijskim orkestrom. U dogovoru sa Britnom, Vilijam Volton je 1969. godine iskoristio temu iz revidirane verzije dela za komponovanje Improvizacija na Impromptu Bendžamina Britna.
Najpoznatiji snimak ovog danas retko izvođenog klavirskog koncerta datira iz 1970. godine, kada je sa Engleskim kamernim orkestrom pod upravom autora solističku deonicu izveo Svjatoslav Rihter.
Beogradska filharmonija ovo delo izvodi prvi put.
Veliki prijatelј i mlađi kolega Johanesa Bramsa, Antonjin Dvoržak (1841-1904) veliki deo svoje karijere je proveo u SAD-u gde su nastala njegova najznačajnija dela – Simfonija Iz novog sveta, Kvartet op. 96 (Američki) i Drugi koncert za violončelo i orkestar. Deceniju ranije, tokom 1880-ih, Dvoržakova karijera koja se razvijala samo u domovini išla je uzlaznim tokom. Tada je smatran vodećim češkim kompozitorom svoje generacije, a počinjao je i internacionalnu karijeru. Posle nemirne bramsovske Sedme simfonije u de-molu, 1889. godine, Dvoržak je započeo rad na Simfoniji br. 8, op. 88 u Ge-duru, (prvobitno smatranoj Četvrtom, jer je štampana četvrta po redu), koja je predstavlјala vrhunac njegovog češkog perioda stvaralaštva – poslednje delo pre odlaska u Nјujork. Ona je po atmosferi u radosnom maniru Bramsove Druge simfonije, nasuprot nekim drugim njegovim drugim simfonijama, poput Sedme i Devete. Osmu simfoniju je premijerno dirigovao kompozitor u praškom Rudolfinumu 1890, dok je nekoliko meseci kasnije usledila i njegova londonska premijera. Oba nastupa su donela nepodelјena mišlјenja publike i kritike o izvanrednom uspehu. Raspored stavova u sonatnom ciklusu ove simfonije upućuje na Četvrtu simfoniju Johanesa Bramsa, dok pojedini kompozitorski postupci dosežu i dalјe u prošlost. Prvi stav u strogom sonatnom obliku sa pastoralnom prvom temom i koralnim prelazom iz jedne u drugu temu je u snažnoj Betovenovoj tradiciji, baš kao i posmrtni marš na mestu drugog stava, skerco sa trijom na mestu trećeg stava u ritmu valcera i fanfare truba koje započinju finale. Ono se, posle unutrašnjih molskih stavova (sa završnicama u duru) vraća u durski tonalitet koristeći varijacionu tehniku sa tematskim materijalima prvog (pastoralna tema) i drugog stava. Dužina svake varijacije zavisi od prirode razvojnog materijala; čak se i fanfarni signal varijaciono obrađuje, a na kraju varijacioni tretman početne teme prvog stava zaokružuje formu simfonije.
mr Asja Radonjić
